W poniedziałek w tureckiej Antalyi rozpoczyna się szczyt klimatyczny ONZ Cop31. Przyjadą na niego przywódcy i przedstawiciele blisko 190 państw. Gospodarze zapowiadają, że zależy im na wynikach, które ludzie realnie zobaczą, a nie na kolejnych deklaracjach. Rozmowy odbywają się w roku rekordowych temperatur i najsilniejszego w historii pomiarów zjawiska El Niño.

Dwóch gospodarzy i spór o pieniądze

Szczyt ma nietypową formułę. Odbywa się w Turcji, ale formalnymi negocjacjami kieruje Australia. To efekt kompromisu zawartego w zeszłym roku, gdy oba kraje zabiegały o organizację imprezy. Australijski minister klimatu i energii Chris Bowen, który przewodniczy negocjacjom, mówi, że potrzebny jest postęp w stosunku do poprzednich szczytów. Jak ujął to w rozmowie z „Guardianem”: „Potrzebujemy postępu, który będzie krokiem naprzód względem poprzednich Cop”.

Australia chce zwrócić uwagę na sytuację małych państw wyspiarskich Pacyfiku, dla których zmiana klimatu jest zagrożeniem egzystencjalnym. Bowen przypomina, że na ich adaptację trafia zaledwie 0,2% dostępnych na świecie środków na cele klimatyczne. Sama Australia jest jednak jednym z największych eksporterów węgla i skroplonego gazu. Ponad 500 tamtejszych naukowców oraz organizacje klimatyczne wzywają rząd, by przestał zatwierdzać nowe kopalnie węgla i projekty gazowe. W przeciwnym razie, jak twierdzą, trudno uniknąć zarzutu hipokryzji.

Spodziewane jest też tarcie między krajami bogatymi a biednymi. Chodzi o to, kto płaci za skutki kryzysu klimatycznego i dlaczego redukcja emisji idzie tak wolno. W tym roku średnie temperatury przekroczyły próg 1,5°C powyżej poziomu przedprzemysłowego, który wyznaczono w porozumieniu paryskim z 2015 roku.

Kto przyjedzie, a kogo zabraknie

• Stany Zjednoczone po raz drugi z rzędu nie wysyłają oficjalnej delegacji. Administracja Trumpa mówi, że nie chce uczestniczyć w „ekstremistycznej polityce klimatycznej” innych państw.
• Do Antalyi przyjeżdża za to 20 demokratycznych członków Kongresu. Po udanych dla ich partii wyborach połówkowych mogą blokować próby rozmontowania przepisów o ochronie środowiska i cięć wsparcia dla czystej energii.

Ceny, ofiary i elektryfikacja

Kraje rozwijające się i organizacje społeczne chcą postawić w centrum rozmów finansowanie i sprawiedliwość klimatyczną. Przewodniczący grupy 44 państw najsłabiej rozwiniętych Adão Soares Barbosa przekonuje, że utrzymanie celu 1,5°C, przewidywalne finansowanie, adaptacja i pokrywanie strat po klęskach to kwestie przetrwania, a nie wyborów politycznych. Rukiya Khamis z organizacji 350.org zwraca uwagę, że w Afryce Wschodniej susze i powodzie niszczą domy i źródła utrzymania, a pieniądze na reagowanie wciąż są poza zasięgiem wielu społeczności.

Skala tegorocznych skutków jest duża. Latem w Europie z powodu upałów zmarło ponad 50 tys. osób. Dym z pożarów spowił duże obszary Ameryki Północnej, a zawalenie się lodowca w Nepalu wywołało osuwisko, w którym zginęło ponad 1,5 tys. ludzi. Naukowcy nazywają siłę El Niño „zdumiewającą”, a zjawisko nie osiągnęło jeszcze szczytu.

Jest też jaśniejszy akcent. Wojna z Iranem pokazała wielu krajom, że paliwa kopalne są drogie i podatne na wstrząsy, a odnawialne źródła nadal tanieją. Szef klimatyczny ONZ Simon Stiell zauważa, że niemal wszystkie duże gospodarki widzą w polityce klimatycznej motor wzrostu, miejsc pracy i taniej, bezpiecznej energii. Turcja chce, by więcej państw przechodziło na technologie elektryczne, takie jak samochody elektryczne i pompy ciepła. Na stole będzie cel, by do 2035 roku 35% końcowego zużycia energii na świecie pochodziło z elektryczności, ale część krajów jest przeciwna.

Co to oznacza dla Polski

Polska, jako członek Unii Europejskiej, uczestniczy w szczycie poprzez wspólne stanowisko UE, a Unia jest stroną porozumienia paryskiego. Ewentualny globalny cel elektryfikacji miałby charakter polityczny. O tym, jak przełoży się na unijne i krajowe regulacje, zdecydowałyby osobne uzgodnienia. Dla polskiego czytelnika najbardziej namacalne są jednak dwa wątki: ceny energii i coraz groźniejsze fale upałów, które w Europie kosztowały tego lata dziesiątki tysięcy istnień.

Argument, że własna, tania energia ogranicza zależność od drogich i niestabilnych paliw, pojawia się w debacie coraz częściej, także w Europie. Wyniki Cop31 warto więc śledzić nie tylko jako temat „dla klimatologów”, ale też jako sygnał, w którą stronę będzie szła polityka energetyczna największych gospodarek.

Źródło: The Guardian – „Cop31 must deliver climate progress that people can see is real, host says”