Z najnowszego badania naukowców z Lipska wynika, że prawie co czwarty Niemiec popiera ideę jednej silnej partii, która ucieleśnia cały naród. Zadowolenie z funkcjonowania demokracji w Niemczech jest najniższe od początku pomiarów, a rośnie poparcie dla poglądów skrajnie prawicowych i antysemickich.
Jak powstało badanie i co z niego wynika
Tzw. Studium Autorytaryzmu jest powtarzane co dwa lata od 2002 roku. Prowadzi je Instytut Badań nad Demokracją im. Else Frenkel-Brunswik na Uniwersytecie w Lipsku. Tym razem oparto się na ankietach ponad 900 osób, które według autorów tworzą reprezentatywny przekrój niemieckiego społeczeństwa.
Po raz pierwszy w historii badania poparcie dla demokracji jako idei spadło nieco poniżej 90%. Winę za to ponoszą głównie mieszkańcy dawnych Niemiec Wschodnich, gdzie wskaźnik wynosi 85,7%. Jeszcze gorzej wygląda ocena demokracji w codziennym życiu:
- zadowolona jest tylko około jedna trzecia Niemców;
- na wschodzie odsetek ten wynosi 22,8%, na zachodzie 36%;
- ideę „jednej silnej partii” poparło 22,3% badanych, a na wschodzie 30,9%.
Autor badania, psycholog społeczny Oliver Decker, ocenił: „Nasza demokracja jest pod ogromną presją”. Dodał, że niepokojące jest to, jak bardzo miejsce utraconej akceptacji zajmuje tęsknota za autorytaryzmem.
Nacjonalizm, antysemityzm i niechęć do muzułmanów
Poglądy skrajnie prawicowe rosną drugi raz z rzędu. Szowinistyczna duma narodowa osiągnęła 19,9%, najwięcej w historii badania. Odsetek osób o spójnie skrajnie prawicowym światopoglądzie wynosi 6,9%, czyli tyle, ile w 2014 roku.
Badacze zwracają uwagę na tęsknotę za radykalnym przełomem. Prawie 15% ankietowanych uważa, że „wszystko musi się rozpaść, aby mogło powstać coś nowego”. Prawie co trzeci sądzi, że do zmiany obecnej sytuacji potrzeba czegoś radykalnego, a kolejne 29,1% częściowo się z tym zgadza. Osoby podzielające taką postawę wyraźnie częściej mają poglądy antysemickie. Według autorów wielu z nich popiera Alternatywę dla Niemiec (AfD), która dzięki ostrej retoryce oferuje „polityczny dom” zwolennikom skrajnej prawicy.
Antysemityzm w badaniu więcej niż podwoił się od 2022 roku. Dla 16% ankietowanych decydującym motywem jest polityka rządu Izraela, co także jest rekordem. Różnice między wschodem a zachodem się zatarły, a antysemityzm związany z Izraelem jest dziś nieco silniejszy na zachodzie.
Niechęć wobec muzułmanów wynosi obecnie 34,1%. W 2018 roku przekraczała 40%, potem spadła poniżej 30%. Poglądy antyfeministyczne podziela 18,3% badanych. Różnica między wschodem a zachodem niemal zniknęła: na wschodzie odsetek spadł z 34,6% w 2024 roku do 17,8%, na zachodzie z 19,6% do 18,4%.
Co to znaczy dla Polski
Badanie dotyczy Niemiec i nie mówi nic o nastrojach w Polsce. Na polskie realia nie wolno więc przenosić tych liczb. Niemcy są jednak naszym największym sąsiadem i partnerem handlowym, a ich polityka ma wpływ na decyzje w całej Unii Europejskiej. Rosnące niezadowolenie z demokracji i wzrost poparcia dla partii radykalnych w największym państwie UE może więc mieć znaczenie także dla Polaków.
Warto też pamiętać o ograniczeniach: to sondaż na próbie nieco ponad 900 osób, a pytania dotyczą deklarowanych postaw, nie zachowań wyborczych. Autorzy podkreślają zresztą, że trend da się odwrócić. W poprzednich latach poglądy skrajnie prawicowe również notowały wysokie poparcie, po czym ono malało. Ich zdaniem poza kryzysami społecznymi ważną rolę odgrywają działania polityków i to, jak odbiera je społeczeństwo.
Współautor badania Johannes Kiess apeluje do polityków na wszystkich szczeblach o poszukiwanie środków zaradczych. Jego zdaniem odrzucenie obecnego stanu świata trzeba równoważyć przekonującymi demokratycznymi alternatywami i realną możliwością działania politycznego już dziś.
Źródło: DW – „Democracy study: One-quarter of Germans want a right-wing authoritarian dictatorship”
